अमेरिका-इरान तनाव र हुथी आक्रमणबीच कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघ्यो

एजेन्सी : विश्व बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य जुलाईयता पहिलो पटक प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलर पुगेको छ। अमेरिका र इरानबीच जारी आक्रमण-प्रत्याक्रमण तथा यमनका हुथी विद्रोहीले साउदी अरेबियाका तेल तथा अन्य संरचनामाथि आक्रमण जारी राखेपछि तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको हो।

बुधबार ब्रेन्ट क्रुड, जुन विश्वव्यापी तेल मूल्य निर्धारणको प्रमुख मापदण्ड हो, प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघेको थियो। पछि मूल्य केही घटेर ९९.९० डलर प्रतिब्यारेल पुगे पनि मध्यपूर्वमा नयाँ तनाव वा आक्रमण भए तेलको मूल्य फेरि बढ्न सक्ने अवस्था देखिएको छ।

ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य पछिल्लो पटक जुलाईको अन्त्यतिर यति महँगो भएको थियो। त्यतिबेला अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम भंग भएको थियो। अमेरिकाले इरानले आफ्नो एक युद्धपोतलाई निशाना बनाएपछि जवाफी कारबाहीस्वरूप पाँच इरानी तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गरेको जनाएको छ।

अमेरिकी आक्रमणमा ओमानको खाडीमा रहेका इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्ससँग सम्बन्धित चार ट्यांकर तथा खार्ग टापुनजिक रहेको अर्को एक ट्यांकर निशाना बनाइएको थियो।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार आक्रमणमा परेको जहाजमध्ये एमरटी रिस्को ओमानको खाडीमा डुबेको थियो। सेन्टकमले क्षतिग्रस्त जहाजको भिडियो सामाजिक सञ्जाल एक्समा पनि सार्वजनिक गरेको थियो।

अमेरिकाले निशाना बनाएका पाँच तेल ट्यांकरलाई आईआरजीससी र यससँग सम्बन्धित क्षेत्रीय समूहहरूलाई आर्थिक सहयोग गर्ने बहु–अर्ब डलरको ‘छायाँ नेटवर्क’ को हिस्सा भएको बताएको छ।

अमेरिकी आक्रमणपछि इरानले जोर्डनमा रहेको अमेरिकी सैन्य आधारलाई क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको जनाएको छ। तीमध्ये अधिकांश क्षेप्यास्त्र खसालिएको बताइएको छ। तेहरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा दुई अमेरिकी जहाज र आठ तेल ट्यांकरमाथि पनि आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

पछिल्लो तनाव इरानले अमेरिकी युद्धपोतलाई ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रले निशाना बनाएपछि अझ बढेको हो। सेन्टकमका अनुसार ती क्षेप्यास्त्रहरू सफलतापूर्वक छलिएका थिए र घटनामा कुनै अमेरिकी सैनिकलाई क्षति पुगेन।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो ले अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो आक्रमण–प्रत्याक्रमणबारे बोल्दै इरानले अमेरिकी नौसैनिक जहाजलाई निशाना बनाउन जारी राखेको बताएका छन्।

उनका अनुसार, इरानले अमेरिकी नौसैनिक जहाजमाथि आक्रमण गर्ने वा प्रयास गर्ने प्रत्येक घटनाको जवाफमा उसले ट्यांकर गुमाउनेछ। अमेरिकी आक्रमणमा निशाना बनाइएको एउटा इरानी ट्यांकर खार्ग टापु नजिक रहेको थियो।

खार्ग टापुमा इरानको मुख्य तेल निर्यात टर्मिनल रहेको छ। इरानको करिब ९० प्रतिशत कच्चा तेल यही क्षेत्रमार्फत निर्यात हुने बताइएको छ। मुख्यभूमिबाट पाइपलाइनमार्फत तेल खार्ग टापुसम्म पुर्‍याइन्छ।

यसैबीच, यमनका इरान समर्थित हुथी आन्दोलनले साउदी अरेबियामाथि पनि आक्रमण जारी राखेको छ। मंगलबार हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबियाका ऊर्जा केन्द्र तथा नागरिक पूर्वाधारमाथि ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेका थिए।

साउदी अधिकारीका अनुसार उक्त आक्रमणमा ७३ जना घाइते भएका थिए। आक्रमणपछि तेलसम्बन्धी संरचना र अन्य प्रतिष्ठानमा आगलागी भएको थियो, जसका कारण केही समयका लागि सञ्चालन रोक्नुपरेको साउदी सेना र ऊर्जा मन्त्रालयले जनाएको छ।

साउदी अधिकारीहरूले हुथीहरूले अभ्हा, खामिस मुशैत, जिजान र नजरान सहरमा रहेका नागरिक तथा आर्थिक क्षेत्रहरूलाई निशाना बनाएको बताएका छन्।

हुथी र साउदी अरेबियाबीच जुलाईदेखि पुनः आक्रमण–प्रत्याक्रमण भइरहेको छ। दुवै पक्षबीच रहेको अनौपचारिक युद्धविराम भंग भएपछि तनाव बढेको हो। हुथीहरूले साउदी विमानस्थल, तेल संरचना तथा रेड सी क्षेत्रमा रहेका ट्यांकरमाथि क्षेप्यास्त्र आक्रमण सुरु गरेका थिए।

हुथी पक्षले साउदी अरेबियाले बन्दरगाह र विमानस्थलमा नाकाबन्दी गरेको तथा साना विमानस्थलमा हवाई आक्रमण गरेको आरोप लगाउँदै त्यसको जवाफमा आक्रमण गरिएको जनाएको छ।

सोमबार हुथीहरूले साउदी अरेबियामाथि अल–हज्मको एक कारागारमा बमबारी गरी ११ जनाको मृत्यु गराएको आरोप पनि लगाएका थिए। अमेरिका–इरान युद्ध सुरु भएपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव देखिएको छ।

यो युद्ध यस वर्षको फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि सुरु भएको बताइएको छ। युद्ध सुरु हुनुअघि ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ७० अमेरिकी डलर प्रतिब्यारेल रहेको थियो। तर युद्ध र क्षेत्रीय अस्थिरताका कारण तेल बजारमा दबाब बढ्दै गएको छ।

विशेषगरी स्ट्रेट अफ हर्मुज प्रभावकारी रूपमा बन्द भएको अवस्थाले तेलको मूल्यमा थप दबाब परेको छ। स्ट्रेट अफ हर्मुज विश्वको अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास आवतजावत गर्छ।

यस मार्गमा आएको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा असर पारेको छ र विभिन्न देशमा पेट्रोलको मूल्यमा पनि ठूलो वृद्धि भएको छ। मंगलबार इरानी नौसेनाले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा अमेरिकाको एक मानवरहित पानीमुनिको उपकरण नियन्त्रणमा लिएको दाबी गरेको थियो।

सेन्टकमका प्रवक्ता अमेरिकी नौसेनाका कप्तान टिम हकिन्सले उक्त पानीमुनिको ड्रोन एक दिनभन्दा बढी समयअघि खराब भएको बताएका छन्। उनका अनुसार उक्त उपकरण अमेरिकी सेनाले क्षेत्रीय समुद्री क्षेत्रमा जारी सैन्य गतिविधिलाई सहयोग गर्न पानीको अवस्था सर्वेक्षण गर्न प्रयोग गरेको थियो।

हकिन्सले खराब भएको उपकरण पुरानो मोडेलको भएको र त्यसले कुनै संवेदनशील जानकारी संकलन नगरेको बताएका छन्। उनले त्यसमा कुनै गोप्य सोनार वा रडार उपकरण पनि नभएको जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार क्षेत्रीय समुद्री क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य गतिविधि जारी रहेको छ।