नयाँ दिल्ली : नेपालमा वर्षेनी ८०० टन सुन माग हुने गरेको पाइएको छ । जसमध्ये १ टन मात्रै भारतमा उत्पादन हुने र बाँकी अन्य देशबाट आयात हुने गरेको छ । चीनपछि सबैभन्दा बढी सुन खपत गर्ने मुलुकमा भारत छ ।
स्वतन्त्रताको समयमा अर्थात् ७६ वर्षअघि सन् १९४७ मा १० ग्राम सुन ८९ रुपैयाँमा थियो, जुन अहिले ५९ हजार रुपैयाँ पुगेको छ । अर्थात् यसको मूल्य ६६१ गुणा बढेको छ ।
खानीबाट सुन निकालेर शुद्ध गरिन्छ
सुन सामान्यतया एक्लै वा पारा वा चाँदीको मिश्र धातुको रूपमा पाइन्छ। यो कलवराइट, सिल्भेनाइट, पेटाजाइट र क्रेनराइट अयस्कको रूपमा पनि पाइन्छ। अहिले अधिकांश सुन अयस्क या त खुला खाडलबाट वा भूमिगत खानीबाट आउँछन्।
जहाँ सुन सतहभन्दा अलि तल हुन्छ, त्यहाँ स–साना खाडलहरू डाइनामाइटले भरिन्छन् र ब्लास्ट हुन्छन्। यस विस्फोटका टुक्राहरू ट्रकमा भरेर सुन निकाल्न पठाइन्छ। भूमिगत खानी जहाँ सुनको सतह मुनि हुन्छ। यसमा गहिरो ठाडो स्तम्भहरू खनेका छन्। ती स्तम्भहरूमा तेर्सो गुफाहरू बनाइएका छन्। त्यसपछि ती गुफाभित्र पसेपछि त्यहाँबाट विष्फोट गरेर चट्टानका टुक्राहरू जम्मा हुन्छन्।
जे भए पनि, यी चट्टानका टुक्राहरू ट्रकमा लोड गरी मिलमा पठाइन्छ। मिलमा यी ढुङ्गाका टुक्राबाट सुन निकाल्ने काम सुरु हुन्छ । यसपछि, शुद्धीकरणका धेरै चरणहरू पार गरेपछि, सुन पग्लिन्छ र यसको ब्लकहरू तयार गरिन्छ। यी ब्लकहरू त्यसपछि थप परिष्करणको लागि पठाइन्छ। त्यसपछि सुन बजारमा आउँछ ।
पृथ्वीबाट निकालियो हालसम्म २ लाख टन सुन
अमेरिकी भौगर्भिक सर्वेक्षणका अनुसार हालसम्म पृथ्वीबाट करिब २ लाख टन सुन निकालिसकेको छ भने अहिले ५० हजार टन मात्रै बाँकी छ । अर्कोतर्फ, भारतीय भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार अप्रिल १, २०२० सम्म पृथ्वी भित्र कूल ५.८६ टन सुन बाँकी छ।
अर्कोतर्फ, वल्र्ड गोल्ड काउन्सिलको प्रतिवेदन अनुसार भारतको सुनको भण्डार सन् २०१९ मा २५ हजार टनभन्दा बढी रहेको छ भने वित्तिय सेवा विभागको ट्रेजरी ब्यूरो डिपार्टमेन्टको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२१ मा सुनको मूल्य २५ हजार टनभन्दा बढी रहेको छ । ड हजार टन। अमेरिकी सरकारको कोष रोक्का गरियो। अर्थात् अमेरिकी सरकारी खजानाभन्दा तीन गुणा बढी सुन हाम्रो घरमा राखिएको छ ।
७६ वर्षमा सुन ६६१ गुणा महँगियो
पछिल्लो ७६ वर्षमा सुन र चाँदीको भाउ बढ्दै गएको छ । सन् १९४७ मा सुन प्रति १० ग्राम ८८।६२ रुपैयाँ थियो, जुन अहिले ५९ हजार रुपैयाँमा छ । अर्थात् त्यसबेलादेखि अहिलेसम्म यसको मूल्य ६६१ गुणाले बढेको छ । चाँदी प्रतिकिलो १ सय ७ रुपैयाँमा रहेकोमा अहिले ७० हजार रुपैयाँभन्दा माथि छ ।