मध्यपूर्वमा तनाव: अमेरिकी प्रहारपछि इरानको जवाफ, राष्ट्रपति पजाश्कियानको राजीनामा चर्चाले तरंग

एजेन्सी : मध्यपूर्वमा तनाव थप चर्किँदै गएको छ। अमेरिकी सेनाले इरानका राडार तथा ड्रोन नियन्त्रण केन्द्रहरूमा लक्षित आक्रमण गरेको दाबी गरेपछि इरानले पनि अमेरिकी हितलाई लक्षित गर्दै प्रतिकारात्मक कारबाही गरेको जनाएको छ।

यसबीच इरानी राष्ट्रपति मसूद पजाश्कियानको राजीनामासम्बन्धी समाचारले क्षेत्रीय राजनीतिमा थप चर्चा उत्पन्न गरेको छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार, अमेरिकी सेनाले फारसको खाडी क्षेत्रमा रहेका इरानका गोरुक र केश्म टापुस्थित राडार तथा ड्रोन नियन्त्रण केन्द्रहरूलाई निशाना बनाएको थियो। 

सेन्टकमले उक्त कारबाही आत्मरक्षाका लागि गरिएको बताउँदै इरानका गतिविधिहरूले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा सञ्चालन हुने जहाजहरू र अमेरिकी सेनाका साधनहरूलाई प्रत्यक्ष जोखिममा पारेको दाबी गरेको छ।

अमेरिकाले आइतबार अन्तर्राष्ट्रिय पानी क्षेत्रमा उडिरहेको आफ्नो एमक्यू–९ ड्रोन इरानले खसालेको आरोप लगाएको छ। त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप गरिएको सैन्य कारबाहीमा इरानी वायु रक्षा प्रणाली, एउटा जमिन नियन्त्रण केन्द्र तथा दुईवटा ड्रोन नष्ट गरिएको अमेरिकी पक्षको भनाइ छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले यी संरचनाहरू क्षेत्रीय समुद्री सुरक्षाका लागि खतरा बनेको बताएका छन्।

यता, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले अमेरिकी आक्रमणको जवाफस्वरूप आफ्नो कारबाही गरेको दाबी गरेको छ। आईआरजीसीका अनुसार, सिरिक टापु नजिकै अमेरिकी अभियानमा प्रयोग हुने एक एयरबेसलाई निशाना बनाइएको थियो। उक्त कारबाही सिरिक क्षेत्रमा रहेको टेलिकम टावरमाथि अमेरिकाले गरेको आक्रमणको बदला भएको इरानी पक्षले जनाएको छ। यद्यपि, लक्षित एयरबेसको ठेगाना वा क्षतिको विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

यसैबीच, इरानी राष्ट्रपति मसूद पजाश्कियानले राजीनामा दिएको भन्ने समाचार सामाजिक सञ्जाल तथा केही अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा व्यापक रूपमा फैलिएको छ। ‘इरान इन्टरनेशनल’ ले प्रकाशित गरेको एक रिपोर्टमा राष्ट्रपति पजाश्कियानले देशको शक्ति पूर्ण रूपमा आईआरजीसी कमाण्डरहरूको नियन्त्रणमा पुगेको आरोप लगाउँदै पदबाट अलग भएको दाबी गरिएको थियो। तर इरानी राष्ट्रपति कार्यालयका सञ्चार तथा सूचना विभागका उपप्रमुख सय्यद मेहदी तबताबाईले उक्त समाचारलाई आधारहीन अफवाह भन्दै खण्डन गरेका छन्। उनले राष्ट्रपति पजाश्कियान आफ्नो जिम्मेवारीमै रहेको स्पष्ट पारेका छन्।

यसै क्रममा इजरायल–लेबनान सीमाक्षेत्रमा पनि तनाव बढिरहेको छ। इजरायली सेनाले दक्षिणी लेबनानस्थित ऐतिहासिक ब्यूफोर्ट किल्ला तथा त्यस वरपरका रणनीतिक पहाडी क्षेत्रहरू आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको जनाएको छ। करिब ९०० वर्ष पुरानो उक्त किल्ला क्षेत्रीय दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो कदम पछिल्ला २६ वर्षयता लेबनानभित्र इजरायलको सबैभन्दा ठूलो सैन्य प्रवेशमध्ये एक हो।

इजरायली सैन्य गतिविधि तीव्र बनेपछि फ्रान्सले संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को आपतकालीन बैठक बोलाउन आग्रह गरेको छ। फ्रान्सले लेबनानको अवस्था थप जटिल बन्दै गएको भन्दै तत्काल कूटनीतिक पहल आवश्यक रहेको जनाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि पछिल्ला घटनाक्रमबारे प्रतिक्रिया दिँदै संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानी सेनाविरुद्ध अन्य केही देशहरूमाथि जस्तो कठोर सैन्य कारबाही नगरेको बताएका छन्। उनले क्षेत्रीय तनाव नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास जारी रहेको उल्लेख गरेका छन्।

यता, इरानले अमेरिकासँगको कुनै पनि सम्भावित सम्झौताप्रति अविश्वास कायम रहेको स्पष्ट पारेको छ। इरानी अधिकारीहरूले आफ्नो सार्वभौमिक अधिकार र सुरक्षा सुनिश्चित नभएसम्म कुनै पनि सम्झौता अनुमोदन नगर्ने अडान दोहोर्‍याएका छन्।

समुद्री क्षेत्रमा पनि तनाव जारी छ। अमेरिकी नौसेनाले इरानतर्फ गइरहेको अर्को कार्गो जहाज रोकेको जनाएको छ। अमेरिकी पक्षका अनुसार, अप्रिल १७ यता इरानसँग सम्बन्धित कम्तीमा छ वटा जहाज नियन्त्रणमा लिइसकिएको छ। यस घटनाले फारसको खाडी र आसपासका जलमार्गमा सुरक्षा तथा व्यापारिक गतिविधिबारे अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता बढाएको छ।