भारतले एलपीजी ग्यासको प्रतिबन्ध हटायो, थोक आपूर्ति पुनः सुरु हुँदै

एजेन्सी : मध्यपूर्वमा उत्पन्न युद्धका कारण प्रभावित भएको ऊर्जा आपूर्ति क्रमशः सामान्य बन्दै गएपछि भारत सरकारले व्यावसायिक तरल पेट्रोलियम ग्यास (एलपीजी) माथि लगाइएको प्रतिबन्ध हटाएको छ। 

पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालयले व्यावसायिक एलपीजी सिलिन्डरको वितरण पुनः नियमित गर्ने तथा उद्योगहरूलाई थोक (बल्क) एलपीजी आपूर्ति फेरि सुरु गर्ने निर्णय गरेको हो। यससँगै ग्यास अभावका कारण केही महिनाअघि लागू गरिएका आपूर्ति नियन्त्रणहरू क्रमशः अन्त्य हुन थालेका छन्।

मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला केही सातायता घरेलु एलपीजी उत्पादन उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ भने विदेशबाट आयात हुने एलपीजी कार्गो पनि नियमित रूपमा आइपुग्न थालेका छन्। विशेषगरी मध्यपूर्वबाट हुने ऊर्जा ढुवानी सहज बन्दै गएपछि भारतको ग्यास आपूर्ति प्रणालीमा सुधार आएको सरकारको भनाइ छ। यही सुधारलाई आधार बनाएर गैर–घरेलु अर्थात् व्यावसायिक एलपीजीमाथिको प्रतिबन्ध हटाइएको हो।

यस निर्णयसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, क्याटरिङ व्यवसाय, साना उद्योग तथा व्यावसायिक प्रतिष्ठानहरूले पुनः सहज रूपमा एलपीजी प्राप्त गर्न सक्ने भएका छन्। त्यसैगरी, संकट सुरु भएपछि पूर्ण रूपमा रोकिएको उद्योगहरूका लागि थोक एलपीजी आपूर्ति पनि आंशिक रूपमा पुनः सञ्चालन गरिएको छ। 

प्रारम्भिक चरणमा उद्योगहरूले संकटअघि प्रयोग गर्ने परिमाणको ५० प्रतिशतसम्म एलपीजी उपलब्ध गराइने व्यवस्था गरिएको मन्त्रालयले जनाएको छ। यसले ठूलो परिमाणमा ग्यास प्रयोग गर्ने पेट्रोकेमिकल, खाद्य प्रशोधन, रसायन तथा अन्य उत्पादनमूलक उद्योगलाई राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भारत सरकारले यो सहजीकरण निरन्तर रहने वा नहरने विषय भने घरेलु उत्पादन र आयातको अवस्थासँग जोडेको छ। मन्त्रालयले दैनिक कम्तीमा ४० हजार टन घरेलु एलपीजी उत्पादन कायम रहेसम्म हालको व्यवस्था यथावत् रहने स्पष्ट पारेको छ। यदि उत्पादन वा आयातमा फेरि अवरोध आएमा आवश्यकताअनुसार आपूर्ति व्यवस्थापन पुनः कडाइ गर्न सकिने चेतावनी पनि दिइएको छ।

यस निर्णयले रिलायन्सजस्ता पेट्रोकेमिकल तथा अन्य डाउनस्ट्रीम उद्योगहरूलाई पनि प्रत्यक्ष लाभ पुग्नेछ। सरकारले एलपीजी उत्पादनका लागि प्रयोग हुने हाइड्रोकार्बन स्ट्रिमहरूको डाइभर्सन घटाउने निर्णय गरेपछि ती उद्योगहरूले पहिलेको कच्चा पदार्थको कोटा पुनः प्राप्त गर्नेछन्। यसबाट उत्पादन लागत घट्नुका साथै औद्योगिक उत्पादन र आपूर्ति शृङ्खला थप सहज हुने विश्वास गरिएको छ।

युद्धका कारण सुरु भएको थियो ग्यास संकट

भारतमा एलपीजी संकट यस वर्ष फेब्रुअरीको अन्त्यतिर सुरु भएको थियो। इरान, अमेरिका र इजरायलबीच बढेको सैन्य तनावका कारण विश्व ऊर्जा व्यापारको मुख्य मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरूमध्यमा सुरक्षा जोखिम बढेपछि कच्चा तेल तथा एलपीजी ढुवानी प्रभावित भएको थियो। विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल तथा ग्यास यही समुद्री मार्ग हुँदै ढुवानी हुने भएकाले त्यहाँको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा ठूलो असर परेको थियो।

भारत विश्वकै दोस्रो ठूलो एलपीजी आयातकर्ता हो र देशमा प्रयोग हुने अधिकांश एलपीजी मध्यपूर्वी मुलुकहरूबाट आयात गरिन्छ। त्यसैले क्षेत्रीय द्वन्द्वका कारण भारतमा ग्यास आपूर्ति प्रत्यक्ष प्रभावित भएको थियो। घरेलु उपभोक्तालाई खाना पकाउने ग्यासको अभाव हुन नदिन सरकारले सुरुमा होटल, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य व्यावसायिक प्रतिष्ठानमा एलपीजी आपूर्ति कटौती गरेको थियो भने उद्योगहरूलाई गरिने थोक आपूर्ति पूर्ण रूपमा रोकिएको थियो।

व्यावसायिक एलपीजीको मूल्य आकासियो

आपूर्ति संकटका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एलपीजीको मूल्य तीव्र रूपमा बढेपछि भारतमा व्यावसायिक ग्यास सिलिन्डरको मूल्य पनि ऐतिहासिक रूपमा महँगिएको थियो। दिल्लीमा १९ किलोग्राम क्षमताको व्यावसायिक एलपीजी सिलिन्डरको मूल्य फेब्रुअरीको अन्त्यमा १,७४०.५० भारतीय रुपैयाँ रहेकोमा त्यसपछि पाँच चरणमा वृद्धि हुँदै ३,११३.५० रुपैयाँ पुगेको थियो। अर्थात् केही महिनामै एउटा सिलिन्डरको मूल्य १,३७३ रुपैयाँले बढेको थियो।

यसले होटल, रेस्टुरेन्ट, खाद्य उद्योग तथा अन्य सेवा क्षेत्रको सञ्चालन खर्च उल्लेखनीय रूपमा बढाएको थियो। साथै, ऊर्जा लागत बढेपछि औद्योगिक उत्पादन र समग्र अर्थतन्त्रमा पनि दबाब सिर्जना भएको थियो।

ऊर्जा आपूर्ति पुनः सामान्य बन्दै

पछिल्ला दिनहरूमा हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने ऊर्जा ढुवानी पुनः सहज हुन थालेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल र एलपीजीको आपूर्ति सुधारिएको छ। त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव भारतको ऊर्जा बजारमा पनि देखिन थालेको हो। सरकारले ऊर्जा संकटका क्रममा वैकल्पिक ऊर्जा स्रोत विस्तारका लागि करिब चार अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको कोइला ग्यासीकरण विस्तार योजनासमेत स्वीकृत गरेको थियो, जसको उद्देश्य आयातमा निर्भरता घटाउनु थियो।

पेट्रोलियम मन्त्रालयले घरेलु उपभोक्ताका लागि खाना पकाउने एलपीजीको आपूर्तिमा कुनै समस्या नआउने गरी सम्पूर्ण व्यवस्थापन गरिएको दाबी गरेको छ। मन्त्रालयले बजारमा ग्यास अभाव हुने भन्ने अफवाहमा विश्वास नगर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गर्दै उत्पादन, आयात र वितरण प्रणालीमा सुधार आएकाले आगामी दिनमा व्यावसायिक तथा औद्योगिक क्षेत्रमा एलपीजीको उपलब्धता अझ सहज हुँदै जाने जनाएको छ।