होर्मुज स्ट्रेटमा नियन्त्रण बढाउने ट्रम्पको दाबी, इरानमाथि अमेरिकी दबाब थप कडा

एजेन्सी : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका चाँडै होर्मुज स्ट्रेटमा पूर्ण नियन्त्रण कायम गर्न सक्ने दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार अमेरिकी सैन्य कारबाहीका कारण इरानको नौसेना, वायुसेना र सैन्य नेतृत्वमा ठूलो क्षति पुगेको छ। 

ट्रम्पले इरानसँग अहिले केही मिसाइल र ड्रोनबाहेक सैन्य क्षमता निकै कमजोर भएको दाबी गरेका छन्। ट्रम्पले अमेरिकाले इरानलाई कुनै पनि अवस्थामा आणविक हतियार विकास गर्न नदिने बताएका छन्। 

इरानलाई आणविक हतियार बनाउनबाट रोक्न सैन्य कारबाही आवश्यक भएको उनको भनाइ छ। भविष्यमा इरानबाट फेरि त्यस्तै खतरा उत्पन्न भए अमेरिकाले कडा कदम चाल्न सक्ने चेतावनी पनि उनले दिएका छन्।

ट्रम्पका अनुसार इरानका धेरै महत्वपूर्ण नेताहरू मारिएका कारण नयाँ सम्झौताका लागि वार्ता गर्न कठिन भएको छ। अहिले इरानमा वास्तविक निर्णय कसले गरिरहेको छ भन्ने विषयसमेत स्पष्ट नरहेको उनको दाबी छ।

उनले इरान गम्भीर आर्थिक संकटमा रहेको पनि बताएका छन्। देशमा उच्च महँगी रहेको र सेनालाई तलब दिनसमेत समस्या भइरहेको ट्रम्पको भनाइ छ।

अमेरिकाले इरानसँग आर्थिक कारोबार गरिरहेका देश र कम्पनीहरूमाथि दबाब बढाउने संकेत दिएको छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसन्टले इरानसँग कारोबार जारी राख्नेहरूविरुद्ध कडा आर्थिक कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

अमेरिकाले बिहीबार इरानमाथि थप आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा गरेको थियो। यसको उद्देश्य इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउँदै उसको आणविक कार्यक्रम अन्त्य गर्न र होर्मुज स्ट्रेट खुला राख्न बाध्य पार्नु रहेको बताइएको छ।

अमेरिकाले यसअघि नै इरानको तेल, बैंकिङ र यातायात क्षेत्रमाथि विभिन्न प्रतिबन्ध लगाइसकेको छ। अब इरानसँग सम्बन्ध राख्ने अन्य देश तथा कम्पनीमाथि समेत दबाब विस्तार गर्ने तयारी भइरहेको छ।

चीनले गर्यो प्रतिबन्धको विरोध

चीनले इरानसँग आर्थिक सम्बन्ध तोड्न अन्य देशलाई आग्रह गर्ने अमेरिकी प्रयासको विरोध गरेको छ। चीनले प्रतिबन्ध र दबाबबाट मध्यपूर्वको संघर्ष समाधान नहुने बताएको छ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियानले शुक्रबार समस्या समाधानका लागि वार्ता र कूटनीतिक प्रयास आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनले सम्बन्धित सबै पक्षलाई जिम्मेवारीपूर्वक कदम चाल्न आग्रह गरेका छन्।

चीनको यो प्रतिक्रिया अमेरिकाले आफ्ना सहयोगी राष्ट्र तथा चीनलाई इरानलाई आर्थिक रूपमा अलग्याउन सहयोग गर्न आग्रह गरेको एक दिनपछि आएको हो।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले अमेरिकाले वार्ता गर्न नचाहेपछि प्रतिबन्धको बाटो रोज्ने गरेको बताएका छन्। इरानले वर्षौंदेखि अमेरिकी प्रतिबन्ध सामना गर्दै आएको र त्यसले आफ्नो नीतिमा परिवर्तन नल्याएको उनको भनाइ छ।

इन्टरनेसनल क्राइसिस ग्रुपका इरान निर्देशक अली वाएजका अनुसार अमेरिकाले आर्थिक प्रतिबन्धसँगै सैन्य दबाब पनि बढाइरहेको छ। तर यस्तो दबाबले इरानलाई पछि हटाउनुको सट्टा उसको अडान अझ कडा बनाउन सक्ने उनको आकलन छ।

इरानका लागि अमेरिकी प्रतिबन्ध सामना गर्नु कठिन भए पनि अमेरिकाका शर्त स्वीकार गर्नु झन् जोखिमपूर्ण मानिएको उनको भनाइ छ। त्यसैले केवल दबाब बढाउँदैमा इरान तत्काल आफ्नो अडानबाट पछि हट्ने सम्भावना कम देखिएको छ।

होर्मुज स्ट्रेट विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक हो। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा एलएनजी आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यहाँ हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

होर्मुजमा इरानको प्रभाव कमजोर पार्न सके उसले यस मार्गलाई दबाब सिर्जना गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्ने क्षमता पनि घट्न सक्छ। साथै, मार्ग खुला रहँदा तेल तथा ग्यासको आपूर्ति सहज हुने भएकाले ऊर्जा मूल्यमा पर्ने दबाब कम गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिन्छ।

साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, कुवेत र कतारजस्ता खाडी मुलुकका ऊर्जा निर्यातका लागि पनि होर्मुज महत्वपूर्ण मार्ग हो। त्यसैले यसको सुरक्षा अमेरिकाका लागि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ।

होर्मुज स्ट्रेटमा इरानको प्रभाव घटेमा क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा समेत असर पर्न सक्छ। यसले इरानको वार्ता र सौदाबाजी गर्ने क्षमता कमजोर पार्न सक्ने भएकाले यो क्षेत्र अहिले अमेरिका–इरान तनावको प्रमुख केन्द्र बनेको छ।